เอกสารประกอบการเรียนวิชา การจัดการสิ่งแวดล้อม

 

การจัดการสิ่งแวดล้อมแบบผสมผสาน

Integratd Environmental Management

โดย ศ.ดร.เกษม จันทร์แก้ว

ขอบเขตการบรรยาย “การจัดการสิ่งแวดล้อมแบบผสมผสาน

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


จุดประสงค์ของการเรียนรู้

1)      เพื่อให้ความรู้ทางด้านการจัดการสิ่งแวดล้อม

2)      เพื่อให้ความรู้ทางด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมแบบผสมผสานอย่างยั่งยืน

 

 

 

 

1.      สิ่งแวดล้อมยั่งยืน

 

1.1  นิยาม

“สิ่งต่าง ๆ ที่อยู่รอบตัวเราอย่างธรรมชาติ”

       “naturally everything around us”

 

นิยามทางกฎหมาย

            ... ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.. 2535

“สิ่งต่าง ๆ ที่มีลักษณะทางกายภาพ และชีวภาพที่อยู่รอบตัวมนุษย์ ซึ่งเกิดขึ้นโดยธรรมชาติและมนุษย์ได้ทำขึ้น”

 

นิยามทางวิชาการ

                        “สิ่งต่าง ๆ ที่มีลักษณะกายภาพ ชีวภาพ และสังคมที่อยู่รอบตัวมนุษย์ ซึ่งเกิดขึ้นเองโดยธรรมชาติและมนุษย์ได้ทำขึ้น”

 

1.2  บทบาท/หน้าที่และโครงสร้าง

วงรี: สิ่งแวดล้อม
 

 


Function

 

      Structure

 

สิ่งแวดล้อมยั่งยืน (Sustainable environment)

 

 

Systems

 
 


Normal Function (s)

 

 

 


Normal Structure

 

 

1.3  มิติสิ่งแวดล้อม : ภาพที่แสดงบทบาทอย่างยั่งยืน

 

วงรี: สิ่งแวดล้อม
(ต้นไม้)
                                                                                          F1 = ทรัพยากร

                                                                                          F1 = เทคโนโลยี

                                                                                          F1 = ของเสีย/มลพิษ

                                                                                          F1 = ทรัพยากรสังคม

 

                                   Structure (s)

 

 

วงรี: สิ่งแวดล้อม
(เมือง)
                                                                 

                                                                              Function (s)

 

 

 


           Structure (Components) ที่เหมาะสม

 

E1

E2

E3                          S1                    F1

E4                                                                          F12

E5                          S2                    F2                                            F123

E6                                                                          F23

E7                          S3                    F3

E8

E9

E10

 

 

 

 

 

 

1.4  สมบัติเฉพาะตัวของสิ่งแวดล้อม (ยั่งยืน)

1)      มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว

2)      ไม่อยู่โดดเดี่ยวและต้องการสิ่งอื่น

3)      มีความเปราะบาง/คงทนต่างเวลาต่างสถานที่

4)      อยู่เป็นระบบ

5)      เมื่อเกิดปัญหาจะเป็นปัญหาลูกโซ่

6)      มีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา (Dynamism)

1.5  บทบาทการให้ปัจจัยเจ็ดอย่างยั่งยืนต่อวิถีชีวิตมนุษย์

1)      อาหาร

2)      ยารักษาโรค

3)      ที่อยู่อาศัย

4)      เครื่องนุ่งห่ม

5)      พลังงาน

6)      ความปลอดภัย

7)      ความสะดวกสบาย/ฟุ่มเฟือย

วิถีชีวิต = วัฒนธรรม+อาชีพ+ความปลอดภัย

 

2.      นิเวศวิทยาและระบบนิเวศ

 

2.1  นิเวศ

2.1.1        นิยามสถานที่หรือพื้นที่อยู่อาศัย หรือถิ่นที่อยู่อาศัยของสรรพสิ่งอย่างถาวร/ยั่งยืน”

2.1.2        ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อลักษณะนิเวศ

1)      อากาศ ได้แก่ อุณหภูมิ รังสีดวงอาทิตย์ ความชื้น ลม ฯลฯ

2)      ภูมิประเทศ ได้แก่ ความสูง ความลาดชัน ทิศด้านลาด ฯลฯ

3)      สมบัติของดิน หิน แร่

4)      สถานที่ตั้ง ได้แก่ บริเวณเส้นละติจูดและลองจิจูดใด

5)      อิทธิพลมนุษย์

 

 

 

 

 

 

2.2  นิเวศวิทยา

“วิทยาการที่ว่าด้วยการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งแวดล้อมต่อสิ่งแวดล้อม”

 

2.3  ระบบนิเวศ

“หน่วยพื้นที่ที่ใช้ศึกษานิเวศวิทยา”

“หน่วยพื้นที่ที่อยู่ร่วมกันของสรรพสิ่งที่แสดงบทบาท/หน้าที่ร่วมกันและเอกลักษณ์ร่วมกัน”

 

2.4  ความเข้าใจระบบสิ่งแวดล้อม

 

 

 

 

 

Structural classification

1.      สิ่งแวดล้อมทางกายภาพ

2.      สิ่งแวดล้อมทางชีวภาพ

3.      สิ่งแวดล้อมคุณค่าการใช้ประโยชน์ของมนุษย์

4.      สิ่งแวดล้อมคุณภาพชีวิต

 
Functional classification

1.      sub-sys---F1

2.      sub-sys---F2

3.      sub-sys---F3

4.      sub-sys---F4

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


                        Structure 1

                                   

                                                Function 1

 


                        Structure 2

 


                                                Function 2

 


                        Structure 3

 


                                                Function 3

 


                        Structure 4

 


                                                Function 4

 


                                                ความยั่งยืน

2.5  ระบบสิ่งแวดล้อม

“กลุ่มสรรพสิ่งที่แสดงบทบาท/หน้าที่ร่วมกัน”

 

ระบบสิ่งแวดล้อม

 
            Inputs                                                              Outputs

                                                      Conversion Unit

 

            “อาณาเขตการอยู่ร่วมกันของสิ่งแวดล้อมกายภาพ ชีวภาพ และสังคม ซึ่งต่างมีบทบาทหน้าที่ของตนเองและร่วมกันอย่างมีเอกลักษณ์ ในการเป็นตัวจักรเพื่อแปรสภาพสิ่งนำเข้า (Inputs) ให้เป็นผลผลิตสิ่งนำออก (Outputs) ที่บ่งบอกศักยภาพเด่นในการเป็นกลุ่มสิ่งปกคลุมบนผิวโลกหรือในน้ำ”

 

 

 

2.6  คุณค่าทางนิเวศวิทยาต่อระบบสิ่งแวดล้อม

-Structure

(1)   ชนิด

(2)   ปริมาณ

(3)   สัดส่วน

(4)   การกระจาย

- Function

(1)   แสดงศักยภาพในการให้ผลผลิต

(2)   การเคลื่อนที่

(3)   การสืบพันธุ์การเพิ่มจำนวน

(4)   อื่น ๆ

 

3.      ความรู้พื้นฐานการจัดการสิ่งแวดล้อม

(Basic Background of Environmental Management)

 

3.1  นิยาม “การจัดการสิ่งแวดล้อม”

“กระบวนการสร้างศักย์การคงสภาพความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อมและการควบคุมกิจกรรมการจัดการเพื่เอื้อประโยชน์ต่อมนุษย์ตลอดไป”

 

 


                                                                                    3.1 (ต่อ) นิยาม “การจัดการสิ่งแวดล้อม”

                                                                                          ความหมายของการจัดการสิ่งแวดล้อม “เป็น

2

 
                                                                                    การจัดระเบียบโครงสร้างของระบบสิ่งแวดล้อมให้

                                                                                    อยู่ในภาวะปกติ (normal) เพื่อการทำหน้าที่ให้เกิด

                                                                                    Sustainability”

 

 

 


                   Sustainability

 

 

 

3.2 

(1)   ชนิด/ประเภท

(2)   ปริมาณ/คุณภาพ

(3)   เวลาที่ใช้

(4)   สถานที่ที่ใช้

(5)   กิจกรรมที่เหมาะสมกับศักยภาพ

 
หลักการสร้างศักย์การคงสภาพทรัพยากร

การใช้ประโยชน์

 
 


ขั้น 1

(1)   การซ่อมแซม/รักษา

(2)   การฟื้นฟู

(3)   การพัฒนา

 

 
 

 


ขั้น 2

 

 


(1)   การป้องกัน

(2)   การเก็บกัก

(3)   การสงวน

 

การทำให้ “คง” สภาพ

 
ขั้น 3

(1)   เขตอนุรักษ์

(2)   เขตพัฒนา

(3)   เขตบริการ

 
 

 


การแบ่งเขต

 
ขั้น 4

(1)   หาสถานภาพ

(2)   หา “เหตุ”

(3)   หา “ปัญหา”

 
 

 


ขั้น 5

ผลผลิตยั่งยืน

 
 

 


                                                                                                                                    ขั้น 6

3.3  ขอบข่ายและแบบจำลองการจัดการสิ่งแวดล้อม

3.3.1        ขอบข่าย “การจัดการสิ่งแวดล้อม”

1)      การจัดให้มีทรัพยากรใช้แบบยั่งยืน

ทรัพยากรธรรมชาติ

ทรัพยากร

                                                                        มนุษย์สร้างขึ้น

 

2)      กำจัด /บำบัด / ฟื้นฟู ของเสียและมลพิษ

 

ขยะ      เสียง     น้ำ        อากาศ+ฝุ่น        แหล่งเสื่อมโทรม

 

 

 

 

 

3)      ควบคุมกิจกรรมการจัดการดูแลสิ่งแวดล้อม

(1)   สร้างเทคโนโลยี

(2)   ให้การศึกษา

(3)   ออกกฎหมาย

(4)   สร้างประเพณี

3.3.1        แบบจำลองการจัดการสิ่งแวดล้อม                                                   Action 1         ทรัพยากร1

Action 2         ทรัพยากร2

กิจกรรม 1

 

การจัดการสิ่งแวดล้อม

 
                                                                                                            Action 3         ทรัพยากร3

                                                                                                            Action 4         ทรัพยากร4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


3.4    การใช้ทรัพยากรแบบยั่งยืน

3.4.1 หลักการใช้ทรัพยากร

ระบบสิ่งแวดล้อม

 
 


Inputs                                                                          Outputs

                                                            Conversion Unit

 

(1)   แต่ละทรัพยากรมีหลักการและวิธีการเฉพาะ

(2)   ต้องให้ Mechanism รวมของระบบทำงานให้ Function ที่ต้องการ

 

 

 

 

 

 

3.4.1        ทำให้โครงสร้างมีศักยภาพมีบทบาท “ปกติ”

 

Blocked diagram

 

 

 


2

 
           

 

มี Structure                                                                   มี Function (s)

 

 

 

 

 

 

 


3.4.2        วิธีการใช้ทรัพยากร

 

Unit of Management

ระบบ

 
                        Inputs                                                                                  Outputs

 

 

หน้าที่ : นำทรัพยากรออก

                                                            นำทรัพยากรเข้า

                                                            เข้าไปสัมผัส

 

 

3.5    การกำจัด-บำบัดของเสีย/มลพิษและฟื้นฟูแหล่งเสื่อมโทรม

3.5.1 กระบวนการผลิตและรูปลักษณ์ของของเสียและมลพิษ

 


                                                                       

 


วงรี: ของเสีย/มลพิษ                                                                                    Solid

                                                                                    Liquid                        Dust fall

 


                                                                                                                     Fly dust

 

 


 

          Sustainability

                                                                                   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

การบำบัด/กำจัดของเสียและมลพิษเพื่อสร้างศักยภาพ

สิ่งแวดล้อมและการฟื้นฟูแหล่งเสื่อมโทรม

 

 

 


ระบบของเสียมลพิษ

 
           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


วิธีขจัดของเสียและมลพิษ

(1)   การกำจัด

(2)   การบำบัด

(3)   การฟื้นฟู

 

 

 

 


UM2

 
                                                                                                ?

                                                                                               

 

 

 

 

 

 

 

 


3.6    การควบคุมกิจกรรม

3.6.1 วิธีการควบคุมกิจกรรม

(1)   ควบคุมกิจกรรมการใช้ทรัพยากร

(2)   สร้างกิจกรรมควบคุม

(3)   สร้างกิจกรรมฟื้นฟูแหล่งเสื่อมโทรม

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3.6.1        องค์ประกอบของกิจกรรมที่ต้องควบคุม

กิจกรรม = Activity

                        = Work + Processing

Work                = Technology + Energy

Technology      = Hardwares + Softwares

 

                        Machinery หรือ Electronics

                        แบบผลิตภัณฑ์

                        กระบวนการผลิต

 

 

 

 

 

 

 

 


3.6.3 รูปแบบการควบคุม

1)      หลักการ

(1)   “ตัวสร้างเหตุ” (technology + energy)

(2)   “ตัวต้นเหตุ” (how + when + where)

2)      วิธีการควบคุม

-          กฎหมาย

-          วัฒนธรรม : ประเพณี ความเชื่อ ศาสนา

-          สิ่งแวดล้อมศึกษา

-          สร้างเทคโนโลยี

 

 

3.7    หลักพื้นฐานการจัดการสิ่งแวดล้อม

3.7.1        เข้าใจระบบและบทบาทหน้าที่

3.7.2        การวิเคราะห์ระบบสิ่งแวดล้อม

(1)   ปัญหา = potential – existing

(2)   เหตุผลของปัญหา = กิจกรรม

3.7.3        สร้างแนวทางแก้ไข โดยการควบคุมกิจกรรม

3.7.4        สร้างแผนการจัดการ ได้แก่

(1)   การใช้ทรัพยากร

(2)   การกำจัด/การบำบัดและฟื้นฟู และ

(3)   การควบคุมกิจกรรม

3.7.5        สร้างแผนติดตามตรวจสอบ ประเมินผลและปรับแผน

3.7.6        สร้างแผนปฏิบัติการตั้งแต่เริ่มจนถึงขั้นสุดท้าย

 

4.      หลักการสร้างกระบวนการจัดการสิ่งแวดล้อม

4.1  การกำหนดรูปแบบของกระบวนการ

 

สิ่งแวดล้อม

 
Structure                                                          Function (s)

1) ความหลากชนิด                                  มีบทบาทหน้าที่เป็น 4 มิติ

2) ปริมาณแต่ละชนิด                               1) ทรัพยากร

3) สัดส่วนระหว่างชนิด                           2) เทคโนโลยี

4) การกระจายของแต่ละชนิด                   3) ของเสีย/มลพิษ

                                                            4) ทรัพยากรสังคม

** มีค่ามาตรฐานหรือค่าธรรมชาติหรือค่าที่สังคมกำหนด เป็นเกณฑ์ในการจัดทำ Structure ให้มี Function ที่ต้องการ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4.2  การกำหนดกลุ่มและลักษณะของกระบวนการ

1)      ใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืน

2)      กำจัด/บำบัดของเสียและ/หรือมลพิษ รวมทั้งการฟื้นฟูแหล่งเสื่อมโทรม

3)      ควบคุมกิจกรรมทั้งในและนอกระบบการจัดการ

(1)   ต้องรู้สิ่งแวดล้อมศึกษา

(2)   สร้างกฎหมาย

(3)   สร้างประเพณี

(4)   สร้างเทคโนโลยี

4.3  เทคนิคการจัดรายละเอียดของกระบวนการ

1)      นิยาม

“การจัดระเบียบโครงสร้างมีสถานภาพที่ให้ศักยภาพแสดงบทบาทหน้าที่ขอบระบบสิ่งแวดล้อมเป็นไปอย่างปกติ (normal)”

2)      ความหมาย

การจัดการสิ่งแวดล้อมเป็นการจัดการ นอกจากต้องเป็นเรื่องของการจัดระเบียบโครงสร้างของระบบอย่างผสมผสานภายในตัวสิ่งแวดล้อมเอง (แบบแนวตั้ง) แล้ว ยังต้องผสมผสานระหว่างสิ่งแวดล้อม (แบบแนวนอน) อีกด้วย

 

4.4  การจัดการแบบต่อเนื่องของหน่วยจัดการ

 

 


1)      ต้องทำให้ Structure ทุก UM มี Function ปกติ

2)     

UM2

 
ถ้าจะนำออก/นำเข้า Structure แต่ละ UM ต้องไม่เปลี่ยน Function

3)      การเข้าไปสัมผัสในแต่ละ UM ต้องไม่เปลี่ยน Structure และ Function

4)     

UM3

 
พลังขับเคลื่อนทำให้ผลผลิตนำออกเลื่อนไหลจาก F ของUM หนึ่งไปสู่อีก F ของ UM หนึ่งต่อ ๆ ลงมา

 

 

 

 


** ทั้งหมดต้องจัดการและบริหารเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อมอย่างแม่นยำ

 

4.5  การจัดรูปแบบการจัดการของแต่ละหน่วยจัดการ

1)      ใช้ทรัพยากรแบบยั่งยืน

2)      กำจัดบำบัดต่อของเสียมลพิษ รวมทั้งการฟื้นฟูแหล่งเสื่อมโทรม

3)      ควบคุมกิจกรรมทั้งในและนอกระบบการจัดการ

ทั้งหมดใช้เทคโนโลยีสิ่งแวดล้อมทุกรูปแบบ

(1)   เครื่องยนต์อิเลคโทรนิกส์

(2)   แบบผลิตภัณฑ์

(3)   กระบวนการผลิต

4.6  การจัดการแบบยั่งยืนของหน่วยแนวตั้ง

 

 

 

 

 


                                          การจัดการแบบยั่งยืน

                                          “การจัดโครงสร้าง ตัวจักรของ UM ให้มีศักยภาพ

UM3

 
                                          ในการทำงานของตัวเองและของตัวจักรอื่นในการให้

                                          Output Products อย่างยั่งยืน”

 

 

 

 


5.      การวิเคราะห์ระบบสิ่งแวดล้อม

5.1  การวิเคราะห์ระบบ

“กระบวนการจำแนกสถานภาพทางชีวกายภาพ-สังคมและศักย์การทำหน้าที่ของแต่ละองค์ประกอบและทั้งระบบ”

5.2  มโนทัศน์ของการวิเคราะห์ระบบ

1)      การจำแนก การแยกส่วน/พื้นที่/กลุ่มอย่างเป็นระบบ

2)      ศึกษา/ค้นหา ปริมาณ สัดส่วน และการกระจายของชนิ/ประเภทภายในระบบ

3)        นำองค์ความรู้ที่วิเคราะห์ได้แล้วมา “สังเคราะห์” หาสถานภาพและศักยภาพของแต่ละสิ่งและของทั้งระบบ

4)      ปัญหาและเหตุของปัญหาที่ค้นพบ จะถูกนำมาแก้ไข

 

 

วงรี: สิ่งแวดล้อม
(เมือง)
 


                                                                        Function (s)

                                                                        (เมืองน่าอยู่)

 


                                    Structure (Components) ที่เหมาะสม

 

E1

E2

E3                    S1                    F1

E4                                                                    F1,2

E5                    S2                    F2                                            F1,2,3

E6                                                                    F2,3

E7                    S3                    F3                                                       

E8                   

E9

E10

 

                        E = environment, S = Structure, F = Function, (ที่ยั่งยืนทุกตัว)

 

5.3  ความเข้าใจและมีทักษะการวิเคราะห์และสังเคราะห์สิ่งแวดล้อม

Analysis                 จำแนกเพื่อหาสถานภาพแต่ละ Indicator   

Synthesis               การนำ Indicator            หรือสิ่งแวดล้อมมาผสมผสานกันทั้งแนวตั้งและแนวนอน

แนวตั้ง                    เป็นการสังเคราะห์กระบวนการของสิ่งแวดล้อมเช่น ป่าไม้ หรือดิน หรือน้ำ หรือคนฯลฯ

แนวนอน                 แต่ละสิ่งแวดล้อมต้องผสมผสานกันอย่างไรที่เป็นเหตุ เป็นผล หรือปัญหา

 

 

 

 

 

5.4  ข้อกำหนดในการวิเคราะห์ระบบ

1)       ต้องรู้จักระบบที่จะวิเคราะห์ว่า “มีหน้าที่อะไร”

2)        ต้องเป็นการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง “แหล่งเกิด” (Point Source) และ “แหล่งปัญหา” (Point Effects) ในการเก็บข้อมูล เพื่อการบ่งชี้เหตุผลระหว่างเหตุและปัญหาได้ถูกต้อง

3)        ทำความเข้าใจว่าการวิเคราะห์นั้นเกี่ยวข้องกับการนำสิ่งแวดล้อมออกจากระบบหรือนำเข้าสิ่งแวดล้อมสู่ระบบ หรือเพียงเข้าไปสัมผัสภายในระบบ

 

บทบาท/หน้าที่และโครงสร้าง

วงรี: สิ่งแวดล้อม
 


                                                                        Function(s)

 


                        Structure

ภาพแสดง “มิติ”  หรือ “บทบาทหน้าที่” ของสิ่งแวดล้อม

 

วงรี: สิ่งแวดล้อม
(ต้นไม้)
                                                            F1 = ทรัพยากร

                                                            F1 = เทคโนโลยี

                                                            F1 = ของเสีย/มลพิษ

                                                            F1 = ทรัพยากรสังคม

                        Structure (s)

5.5  หลักการวิเคราะห์ระบบ

1)      จำแนกกลุ่มตามหน้าที่ เช่น เกษตรกรรม อุตสาหกรรม ป่าไม้ การใช้ที่ดินประปา ฯลฯ

2)        ค้นหาสิ่งแวดล้อมในระบบ แล้วกำหนดตัวดัชนีชี้วัดคุณภาพของแต่ละสิ่งแวดล้อมในแต่ละกลุ่มหน้าที่นั้น

3)        เก็บข้อมูลต้องปรับให้ผสมผสานกันของแต่ละตัวดัชนี จุดและเวลาเก็บ/วัดข้อมูล ของสิ่งแวดล้อมทุกตัว

4)        วิเคราะห์หาสถานภาพและศักยภาพ แล้วทำการหาปัญหาและเหตุของปัญหาต้องโดยใช้หลักการของ “แหล่งเกิด” และ “แหล่งปัญหา” มาพิจารณาอย่างถ้วนถี่

วงรี: สิ่งแวดล้อม
(เมือง)
 


Function(s)

(เมืองน่าอยู่)

 


                                    Structure (Components) ที่เหมาะสม

E1

E2

E3                    S1                    F1

E4                                                                    F1,2

E5                    S2                    F2                                            F1,2,3

E6                                                                    F2,3

E7                    S3                    F3                                                       

E8                   

E9                                                                                                                                            i1

E10                              กิจกรรม1                       w1                    p1                    e1                    i2

โครงการ                        (W+P)                          w2                    p2                    e2                    i3

พัฒนา                                                               w3                    p3                    e3                    i4

หรืองาน                        กิจกรรม2                       w4                    p4                    e4

ประจำ                           (W+P)                          w5                    p5                    e5

                                                                        w6                    p6                    e6

                                    กิจกรรม3                       w7                    p7                    e7

                                    (W+P)                          w8                    p8                    e8                    in

 

 

 

W = work, P = processing, e = environment, I = indicator (s)

การตรวจวัดสิ่งแวดล้อม = การตรวจวัดตัว indicators

 

                                    กิจกรรม 1                      e1

                                                                        e2

                                    กิจกรรม 2                      e3

โครงการ                                                            e4                                indicators

                                    กิจกรรม 3                      e5

                                                                        e6

                                    กิจกรรม 4                      e7

                                                                        e8

                                                                  e9

                                                     

                                          e = exsisting

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                 Environment

 


ศึกษาเอกสาร      สำรวจพื้นที่        วิเคราะห์            ระบบและบทบาทหน้าที่

                                                                                                                                การแบ่งเขต                            ศึกษาข้อมูล                                                              จำแนกกลุ่มตามบทบาทหน้าที่

                        หาขอบเขต         ลากเส้นขอบเขต

                                                                        หาสิ่งแวดล้อมแต่ละกลุ่มย่อย         แยกกลุ่มย่อย

 

                                                                        เลือกตัวดัชนีแบบผสมผสาน          หาตัวดัชนี

 

                                                                กำหนดจุด เวลาและวิธีเก็บข้อมูลแบบผสมผสาน

                                    Pre-Treatment

                                                                        วิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการและสถิติ

 

                                                                                  หาสถานภาพและศักยภาพ

 

 

 

 

 

 

 

 

 


    5.6  กระบวนการวิเคราะห์ระบบสิ่งแวดล้อม

           5.6.1 ขั้นตอนการวิเคราะห์

-          ขั้นที่หนึ่ง ศึกษาและเตรียมความพร้อมในการรับรู้ลักษณะและบทบาทหน้าที่ของระบบที่จะวิเคราะห์

-          ขั้นที่สอง สำรวจพื้นที่แบบสังเกตทางวิทยาศาสตร์

-          ขั้นที่สาม วางแผนสำรวจโดยใช้ข้อมูลจากการสำรวจ หลักการแหล่งเกิด-แหล่งปัญหา และการเก็บรวมข้อมูลแบบผสมผสาน

-          ขั้นที่สี่ เก็บข้อมูลแต่ละตัวดัชนีที่ครอบคลุมทุกกลุ่มหน้าที่หรือทั้งระบบ (ตามความชำนาญเฉพาะด้าน)

-          ขั้นที่ห้า วิเคราะห์ข้อมูลทุกตัวดัชนีด้วยวิธีเฉพาะ แล้วหาค่าทางสถิติ

-          ขั้นที่หก นำผลการวิเคราะห์แจกจ่ายไปตามกลุ่มหน้าที่

-          ขั้นที่เจ็ด สังเคราะห์ผลจากข้อมูล แล้วหาสถานะภาพและศักยภาพ

-          ขั้นที่แปด หาปัญหาและเหตุของปัญหาหา พร้อมทั้งหา “ตัวสร้างเหตุ” และ “ตัวต้นเหตุ”

-          ขั้นที่เก้า กำหนดแนวทางการควบคุมกิจกรรม การสร้างกิจกรรมควบคุม และการฟื้นฟู

-          ขั้นที่สิบ สร้างแผนงานโครงการ กิจกรรม และแผนปฏิบัติการ

 

 

            5.6.2 วิธีการวิเคราะห์

            5.6.2.1 การเข้าใจบทบาทหน้าที่ของระบบ

1)      พิจารณา function output

2)      ถ้าไม่ได้ผล ต้องศึกษา structure

 

ระบบ

 
function

 


ศักย์ให้อะไร

ก็เป็นบทบาทนั้น

 
                                   

 structure

ชนิด ปริมาณ

สัดส่วน การกระจาย

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


5.6.2.2  การสำรวจเบื้องต้น การสำรวจเบื้องต้น ต้องดำเนินการต่อไปนี้

1)      ศึกษาข้อมูลเบื้องต้น เช่น แผนที่ถนน ประชากร หมู่บ้าน ฯลฯ

2)      วางแผนสำรวจเบื้องต้นและกำหนดจุด/พื้นที่สำรวจ

3)      สำรวจพื้นที่ และบันทึก

4)      วิเคราะห์เบื้องต้นเพื่อนำผลกำหนดวิธีและแนวสำรวจ

5.6.2.3  การกำหนดวิธีการสำรวจ กำหนดวิธีสำรวจ เช่น line plot system,purposive sampling,stratified sampling,random sampling,etc.

วงรี:                                                                   
สวนป่า


ชุมชน
เมือง
 


                                                                                    ไม้ผลเมืองหนาว

 

 


                                                                                               

 


ป่าธรรมชาติ

 

 


                                                                                                            ไขมัน

 

ที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ

 

 

                                    น้ำท่า/streamflow

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5.6.2.4 การกำหนดจุดเก็บข้อมูล

กำหนดจุดเก็บข้อมูล ต้องเป็นการกำหนดแหล่งเกิดและแหล่งปัญหา ซึ่งเป็น “เหตุ” และ “ปัญหา”

 

 


                                                                                                            Point Effects

 

วงรี: ปัญหา
 

 


5.6.2.5  กำหนดสิ่งแวดล้อม

การกำหนดสิ่งแวดล้อมเพื่อใช้ประเมิน function และ structure

ระบบสิ่งแวดล้อม

 
 


                        inputs                                                                                                  outputs

 

            สิ่งที่นำเข้าหรือการเข้าไปสัมผัส                 Production,recycle,                             สิ่งนำออก

                                                                            transformation

 

5.6.2.6  กำหนดตัวดัชนี

การกำหนดตัว “ดัชนีสิ่งแวดล้อม” เพื่อตรวจวัดคุณภาพสิ่งแวดล้อมและตัวชี้สถานภาพและศักยภาพที่บ่งชี้ทั้ง function และ structure

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ตัวดัชนีสิ่งแวดล้อม

                                                                                                                               

                                                                                                                                k.1

                                                                                                i.2 สถานภาพสิ่งแวดล้อม

                                                คุณภาพสิ่งแวดล้อม                     i.3

                                                                                                TO ศักยภาพสิ่งแวดล้อม

                                                                                                i.n

 

5.6.2.7  กำหนดวิธีการเก็บข้อมูล

ต้องกำหนดวิธีการต่อไปนี้

(1)   วิธีการเก็บตัวอย่าง (ตัวดัชนีสิ่งแวดล้อม) ในพื้นที่

(2)   วิธีรักษาข้อมูล

(3)   วิธีวิเคราะห์ข้อมูลในห้องปฏิบัติการง

(4)   วิธีวิเคราะห์สถิติ

5.6.2.8  การระวังการเคลื่อนย้ายข้อมูล

กำหนดวิธีการเคลื่อนย้ายข้อมูลจากจุดเก็บไปยังห้องปฏิบัติการ

5.6.2.9  การดำเนินการ

ดำเนินการเก็บข้อมูลตามที่ได้วางแผนไว้

การรวบรวมข้อมูลต้องทำอย่างผสมผสานโดยมีข้อสังเกตคือ

·       มีทั้ง point sources และ point effect เป็นเหตุและเป็นผลซึ่งกันและกัน

·       ตัว indicator (s) ต้องสามารถแสดง nature ของ “สิ่งแวดล้อม” ได้

·       ต้องกำหนดจุดเก็บตัวอย่างและเวลาเก็บตัวอย่าง Pretreatment ต่อตัวอย่าง

การวิเคราะห์ข้อมูล

1)      เครื่องมือ… Certified labs

2)      ทักษะ/ประสบการณ์ของผู้วิเคราะห์

 

 

 

 

 

 

 

 

ลักษณะการเก็บข้อมูลแบบผสมผสาน

วงรี: เหตุ
 


                                                                        Point Sources (เหตุ)

 

 


วงรี: ปัญหา 2วงรี: ปัญหา 1                                                                                    Point Effects (ปัญหา)

 

 

 

 


5.6.2.10                      การวิเคราะห์ข้อมูล

วิเคราะห์ข้อมูลต่อไปนี้

1)      ข้อมูลในห้องปฏิบัติการทางเคมี ฟิสิกส์ ชีววิทยา

2)      ข้อมูลทรัพยากรธรรมชาติ เช่นป่าไม้ ดิน หิน-แร่ น้ำ อากาศ

3)      การใช้ที่ดินและ/หรือชุมชนรวมถึงการทำแผนที่

4)      ข้อมูลเกษตรกรรม อุตสาหกรรม ชลประทาน สาธารณูประโภค น้ำใช้ ฯลฯ

5)       ทรัพยากรสังคมได้แก่ประชากร การศึกษา สาธารณสุข วัฒนธรรม เศรษฐกิจ ความปลอดภัย การท่องเที่ยว ฯลฯ

6)       อื่น ๆ

ตัวอย่าง-ข้อมูลป่าไม้

ข้อมูลป่าไม้

§       พื้นที่ป่าไม้ ทั้งตามกฎหมายและทางนิเวศวิทยา รวมถึงพื้นที่ของชนิดป่า สวนป่า สถานภาพและศักยภาพของพื้นที่นั้น ๆ ด้วย

§       ชนิดพันธ์ไม้ ปริมาณแต่ละชนิด สัดส่วนระหว่างชนิดและกลุ่มขนาด/อายุของแต่ละชนิดรวมทั้งความหนาแน่นของแต่ละชนิดด้วย

§       ปริมาณกำลังผลิตไม้ซุง ของป่า ธาตุอาหารพืช น้ำท่า สมุนไพร ฯลฯ

§       ปริมาณ Growing stock ที่เป็นทรัพยากรต้นทุนการผลิตของป่าไม้

 

 

 

 

 

ตัวอย่าง-ข้อมูล

§       ชนิดดินพร้อมแผนที่

§       สมบัติของดินทางฟิสิกซ์ ได้แก่ ความลึก (Soil dept) เนื้อดิน (Soil texture) (สัดส่วนของ Sand,silt,clay) gravel(dia.+2.00 mm,stone(dia.+5.00 mm) ,hardness,temperature,color.infiltration rate,water holding capacity (maximum water holding capacity,field capacity,witing point) electrical conductivity,soil erodibility,etc.

§       สมบัติทางเคมี ได้แก่ ปริมาณธาตุอาหารพืช สารพิษ,CEC,pH,etc.

§       สมบัติทางชีววิทยา ได้แก่ ปริมาณอินทรีย์วัตถุ จุลชีพ ไส้เดือน แมลงและไข่ของแมลงฯลฯ

ข้อมูล-การใช้ที่ดิน

ข้อมูลการใช้ที่ดิน

§       แผนการใช้ที่ดินประเภทต่าง ๆ

§       ขนาดและเปอร์เซนต์ประเภทต่าง ๆ

§       สถานภาพและศักยภาพของที่ดินประเภทต่าง ๆ

§       ข้อกำหนด/ข้อจำกัดในการใช้ที่ดินประเภทต่าง ๆ

§       ข้อมูลอื่น ๆ ที่จำเป็น

ตัวอย่าง-ข้อมูลอากาศ

1)      แสงอาทิตย์..คุณภาพของแสง VIBGOR,เวลามีแสง

2)      อุณหภูมิ…เฉลี่ย,สูงสุด,ต่ำสุด

3)      ฝน…daily,monthly,annual,intensity

4)      น้ำระเหย

5)      ลม…ความเร็ว,ทิศ

ตัวอย่าง…น้ำ

§       น้ำท่า (Streamflowdischarge,velocity,total flow per area

§       Water quality….

(1)   physical wq…temp,DO,pH,EC

hardness,sediment,turbidity,TS,TDS,debris,oil,grease,

(2)   chemical wq…nutrients,heavy metals,BOD,COD,chemical elements,

(3)   biological wt…bacteria,fungi,birus,nematodes,paramecium,algae,plankton,

 

 

 

 

ตัวอย่าง…สังคม

§       ประชากร…เกิด ตาย ย้ายถิ่น

§       การศึกษา…จำนวนโรงเรียน,ครู,นักเรียน,ระดับการศึกษา,เวลาไปโรงเรียน

§       สาธารณสุข…จำนวนหน่วยพยาบาล,พนักงานสาธารณสุข,โภชนาการ,โรค,ค่ารักษาพยาบาล,จำนวนส้วม

4) วัฒนธรรม…ประเพณี,ความเชื่อ,ศาสนา,ศาสนสถาน,โบราณสถาน,สถานที่ประวัติศาสตร์

5) เศรษฐกิจ…อาชีพ,รายได้,รายจ่าย,เงินออม

6)      ความปลอดภัย…คดีความ,สิ่งก่อสร้าง

5.6.2.11 การวิเคราะห์สถิติ

วิเคราะห์ทางสถิติ ตามที่ได้วางแผนทดลองในการออกแบบวิเคราะห์ระบบก่อนอื่นใด

5.6.2.12 การแปลความของผลการทดลอง

Interpretation (Discussion) คือการให้เหตุผล (Reasoning) ต่อผลการวิเคราะห์ที่ออกมา

                                                                                    F1

สิ่งแวดล้อม

 
            Reasoning Process                                          F1

1)      Logies                                                        F1

2)      Statisties                                                    F1

Structure

 

            ข้อสังเกต : มักมีเหตุผลมากกว่าหนึ่งเสมอในการยืนยันผลการทดลอง

            5.6.2.13 การหาสถานภาพสิ่งแวดล้อม

            สถานภาพสิ่งแวดล้อม

            “สภาพสิ่งแวดล้อมเมื่อเปรียบเทียบกับค่ามาตรฐาน”

สภาพสิ่งแวดล้อม                        สูง/ต่ำกว่าค่ามาตรฐาน สมบูรณ์หรือเสื่อมโทรมเมื่อเทียบกับค่าธรรมชาติมากน้อยกว่าค่าที่สังคมต้องการ

สถานการณ์สิ่งแวดล้อม                นามธรรมของสิ่งแวดล้อม

สถานภาพสิ่งแวดล้อม                  รูปธรรมของสิ่งแวดล้อม

                                   

 

 

 

 

            5.6.2.14 การหาศักยภาพสิ่งแวดล้อม

            1) จากค่าสถานภาพสิ่งแวดล้อม จะนำไปสู่การหาศักยภาพสิ่งแวดล้อม โดยกำหนดระดับศักยภาพที่ต้องการ

            สถานภาพ = ค่าที่วัดได้จากการวิเคราะห์

            ศักยภาพ = ความสามารถในการแสดงบทบาทหรือหน้าที่ของสิ่งแวดล้อมที่อยู่ในสถานภาพนั้น ๆ

            2) ภาพแสดงศักยภาพสิ่งแวดล้อม

                        สิ่งแวดล้อม                                Function

                                                                        (ให้ Sustainability)

                        Structure                                  เป็นตัวแสดงศักยภาพ

            ได้ “ตัวศักยภาพ (Potentiality)”                 คือตัว function Output

               ที่แสดงตามค่าสถานภาพ

 

            ค่าสถานภาพสิ่งแวดล้อม

  “ของแต่ละ Indicator (S) ทั้งระบบ/กลุ่ม”

            3) วิธีการกำหนดระดับศักยภาพที่ต้องการ

 

                 Target                                 Goal level = Needed Potential

                                                            Existing

 


            5.6.2.15 การหาปัญหา

1)      การหาค่าปัญหา

ปัญหา = ศักยภาพ           -      สถานภาพ

            (Potential)               (Existign

 
 

 

 


Potential (ระดับที่ต้องการหรือระดับที่กำหนด)

Existing

 

 

 

 

 


2)      วิธีการหาปัญหา

การหาปัญหาต้องทำการวิเคราะห์ระบบโดยมีรายละเอียดดังนี้

(1)   กำหนดตัวดัชนีให้มีจำนวนที่เหมาะสม

(2)   ตรวจวัด เก็บข้อมูล และวิเคราะห์ของแต่ละตัวดัชนีและทั้งสิ่งแวดล้อม

(3)   หาสถานภาพแต่ละตัวดัชนีแล้วหาค่าเฉลี่ยเป็นสถานภาพสิ่งแวดล้อม

(4)   กำหนดระดับศักยภาพที่ต้องการอาจใช้ค่ามาตรฐานก็ได้

(5)   หาปัญหา

5.6.2.16 การหาเหตุ

 

กิจกรรม คือ     ตัวก่อ “เหตุ”

                                  Work/Technology

                                   Processing

 

ปัญหา               มีเหตุ                 มองความลุ่มลึก…เหตุลูกโซ่

 

 

            5.6.2.17 การแก้ปัญหา

            ปัญหา ต้องแก่ที่ “เหตุ”

กิจกรรม

 
 

 

 

 

 


Softwares

 
      pProblem

 

 


Processing

(How,When,Where)

 

Energy

 
                              Potential

                             

Existing

 

 

 

 

 

 

 


                                                                                    (ต้องระบุแนวทางแก้ไขปัญหา)

 

Action Plane

 

กิจกรรม (Work + Processing + Consery Methods)

 

ปัญหา

 
                                                                          (ต้องระบุขนาดของสถานภาพต่างจากศักยภาพ)

 

 

 

 

 

 

            5.6.2.18 การสร้างมาตรการแก้ไข (แก้เหตุ)

1)      หลักการทั่วไป

(1)   ควบคุมกิจกรรมการจัดการ

(2)   สร้างกิจกรรมควบคุม

(3)   ฟื้นฟูแหล่งเสื่อมโทรม

2)      การผสมผสานตัวต้นเหตุและตัวสร้างเหตุ

(1)   ตัวต้นเหตุ

(1.1)         technology

(1.2)         energy/driving energy

(2)   ตัวสร้างเหตุ

(2.1) how

(2.2) when

(2.3) where

 

 

 

 

                        ตัวอย่าง….ที่มาของเหตุ

            Tect.    Energy How     When   Where

 


                                    เหตุ 1    เหตุ 2

 

                                                            เหตุ 3

 

                        ตัวอย่าง

            การผสมผสานหลายเหตุเป็นหนึ่งมาตรการ

            เหตุ 1    เหตุ 2    เหตุ 3    เหตุ 4    เหตุ 5

 

                        มาตรการ 1         มาตรการ 2

 

                                    แผนงาน 1

 

3)      การแก้ไขสิ่งแวดล้อมที่มีผลต่อคุณภาพชีวิต

คุณภาพชีวิต หมายถึง

      “สภาวะการดำรงชีวิตของมนุษย์ตามสถานภาพและศักยภาพทางสังคม เศรษฐกิจ การศึกษา วัฒนธรรม อนามัย ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน ตลอดจนความมั่นคงของถิ่นกำหนิด”

4)      การประยุกต์วิธีอนุรักษ์เพื่อชี้แนวทางแก้ปัญหา

(1) การใช้แบบยั่งยืน             (2) การเก็บกัก/เก็บเอาไว้

(3) การรักษา                        (4) การฟื้นฟู

(5) การพัฒนา                      (6) การป้องกัน

(7) การสงวน                       (8) การแบ่งเขต

                        ข้อสังเกต…เมื่อวิเคราะห์ระบบแล้วว่ามีขนาดใด เกิดจากเหตุใด จึงเลือกทั้ง 8 วิธีนี้เป็นตัวชี้ว่ามาตรการในการดำเนินการแก้ไขปัญหา (หรือขจัดเหตุ) ควรเป็นวิธีใดเหมาะสมที่สุด (อาจใช้มากกว่าหนึ่งวิธีก็ได้) เพื่อนำมาตรการไปสร้างแผนงานการจัดการต่อไป

 

            5.6.2.19 การสร้างแผน (งาน) การจัดการ

                        ลักษณะแผนงาน

                        แผนงาน หมายถึง การรวมมาตรการในการแก้ไขเหตุของปัญหา (เหตุเหมือน ๆ กันรวมกันเป็นแผนงานเดียวกัน) ซึ่งผู้วางแผนการจัดการต้องกำหนดระดับศักยภาพที่ต้องการ (needed potential) ไว้ด้วย พร้อมทั้งต้องนำวิธีอนุรักษ์มาประกอบเสมอ

                        2) โครงสร้างแผนงานการจัดการ ประกอบด้วย

                                    (1) ลักษณะงาน              (2) วัตถุประสงค์

                                    (3) เวลาและสถานที่        (4) ผู้รับผิดชอบ

                                    (5) งบประมาณ              (6) รายงานและแบบฟอร์มต่าง

3)      หลักการสร้างแผนการจัดการ

เน้นการสร้างแผนการจัดการ

-          มีแนวทางปฏิบัติ

(1)   ต้องมีทรัพยากรใช้อย่างยั่งยืน

(2)   ขจัดปัญหาอย่างเป็นธรรม

(3)   สร้างแผนการจัดการให้ปฏิบัติได้

ทั้งหมดเป็นกระบวนการที่ต้องสอดแทรกการใช้เทคโนโลยีสิ่งแวดล้อมกำกับเสมอ

3) ข้อกำหนดในสร้างแผนการจัดการแบบผสมผสาน

(1)       ควบคุมกิจกรรมที่ ใช้ทรัพยากรหรือขจัดของเสีย/มลพิษ หรือฟื้นฟูแหล่งเสื่อมโทรมโดยนำวิธีอนุรักษ์มาประกอบ

(2)       สร้างกิจกรรมใหม่ควบคุมเฉพาะเทคโนโลยี

สิ่งแวดล้อม ในข้อ 1 ซึ่งมักไม่มีประสิทธิภาพตามที่ต้องการเสมอ

กิจกรรม = Work + Processing + (Conservation Methode, CM)

                        = Technology + Energy + How +When + Where + (CM)

                        = Hardwares + Softwares + Energy + How + When + Where + (CM)

ตัวอย่าง “แผนงาน”

            แผนงาน…………(มีมากกว่าหนึ่งเสมอในแต่ละแนวทางแก้ไข)

            โครงการ/โครงงาน…….(มีมากกว่าหนึ่งในแต่ละแผนงาน๗)

            กิจกรรม…………..(มีมากกว่าหนึ่งในแต่ละโครงการ)

            แผนปฏิบัติการ…………(มีหนึ่งในแต่ละกิจกรรม)

            ข้อสังเกต…แต่ละระดับที่เสนอไว้นี้ ต่างก็ดำเนินการเป็นแบบผสมผสานทั้งสิ้น

 

 

 

ตัวอย่างการสร้างแผน (ต่อ)

ขั้นตอนการสร้างแผนการแก้ไข

 

เหตุ 1

เหตุ 2                แก้ไข 1

เหตุ 3                                                    แผน 1

เหตุ 4                แก้ไข 2                                                              มาตรการ            นโยบาย

เหตุ 5                                                    แผน 2

เหตุ 6                แก้ไข 3

เหตุ 7

หมายเหตุ…ความจริงแล้วการสร้างแผน (การจัดการ) ทางปฏิบัติต้องเริ่มจากเหตุ

 

 


                                                                                    ระดับแก้ปัญหา = นโยบาย

 


                                                                                                แนวแก้ไขเหตุ = มาตรการ

 


                                                                                                            แผนงาน = ปัญหาที่ต้องแก้ไข

 


โครงการ = เหตุที่แก้ไข

           

                                                                                                                                   

กิจกรรม

 


                                                                                                                                   

แผนปฏิบัติ

 

 

 

 

 

5.6.2.20 การสร้างโปรแกรมการติดตามตรวจสอบ

1)      หลักการ

เพื่อประเมินประสิทธิภาพของแผนการจัดการ

2)      แผนติดตามตรวจสอบ

·       เลือกแผนที่จะตรวจสอบ

·       เลือกตัวดัชนี

·       เลือกจุด เวลา เครื่องมือเก็บข้อมูล

·       วิเคราะห์ข้อมูล

·       ประเมินผล

·       ปรับเปลี่ยนแผนการจัดการ(ถ้าจำเป็น)

สุดท้ายของการบรรยาย

ต่อไปนี้เป็นเนื้อหาสาระของ “ข้อสังเกต”

 

6.      ต้องทำอย่างไรจึงจะจัดการสิ่งแวดล้อมให้มีประสิทธิภาพ?

6.1  ต้องเข้าใจกิจกรรมการจัดการ

(1)   การใช้ทรัพยากร

กิจกรรม = Technology + Energy + How + When + Where

(2)   การกำจัด (disposal) … solids

การบำบัด (treatment) … liquids

การฟื้นฟู (rehabilitation) / (improvement) … ระบบสิ่งแวดล้อม

(3)   มีแผนควบคุมกิจกรรมการจัดการ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3)      หลักการแก้ไข “เหตุ” (เพื่อแก้ไขปัญหา)

… เป็นการแก้ไขเฉพาะที่เฉพาะแห่ง

4)      นำการผสมผสานมาช่วยในการจัดการเพื่อการประหยัด

(1)   งบประมาณ

(2)   เครื่องมือ/อุปกรณ์

(3)   คน

(4)   เวลา

6.2 ต้องเข้าใจระบบ

1)      ระบบที่จะจัดการมีบทบาทหน้าที่หลักและรอง

2)      โครงสร้าง/องค์ประกอบมีสถานะภาพสมบูรณ์หรือไม่

3)      ประเภท/ชนิดของของเสียและมลพิษในระดับใด

4)      ผลผลิตของทรัพยากรมีปริมาณและอัตราอย่างไร

6.3 ต้องเข้าใจการผสมผสาน

            ทำให้โครงสร้างของกิจกรรมเป็นตัวผสมผสาน/Integrators ได้แก่

                        Technlology

                        Driving Energy

                        How / Methodology

                        When / Timing

                        Where / Location

            6.4 สามารถสร้างกระบวนการทำงานได้

1)      ใช้กระบวนการวิทยาศาสตร์เป็นฐานในการสร้างกระบวนการทำงานได้อย่างดี

2)      รู้วิธีสอดแทรกตัวผสมผสานเข้าในกระบวนการทำงานอย่างกลมกลืน

3)      เข้าใจสร้างแผนงานควบคุมการจัดการ

 

 

 

 

 

 

 

 

7. ข้อระวังการสร้างแผนการจัดการ

            7.1 ประเด็นการจัดการ มี 5 ประเด็น

                        7.1.1 การใช้ทรัพยากร/สิ่งแวดล้อมแบบยั่งยืนที่ต้องสร้างศักย์การคงสภาพของสิ่งแวดล้อม ซึ่งพิจารณา 3 ประเภท มีแนวทางต่างกัน

                        1) ทรัพยากรที่ใช้แล้วไม่หมด เช่น อากาศ น้ำ แสงอาทิตย์ เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับมนุษย์และสิ่งมีชีวิตที่ขาดไม่ได้

                        แนวทางการจัดการที่เหมือนกัน

(1)   ลดหรือไม่ให้มี Contamination ไม่เกินค่ามาตรฐาน

(2)   ต้องป้องกัน/แก้ปัญหาที่ “เหตุ” หรือแหล่ง เช่น โรงงาน,เกษตร,ของเสียชุมชน ฯลฯ ซึ่งต้องจัดการแบบผสมผสาน

2) ทรัพยากรประเภทใช้แล้วหมดไป เช่น Petroleum, Natural Gas. ถ่านหิน,สินแร่,ฯลฯ มีวิธีการ/แนวทางจัดการแบบผสมผสานคือ

(1)   ประสิทธิภาพของ Technology การนำไปใช้

(2)   Recycle / Reuse

(3)   ลดหรือไม่ให้เกิด Waste หรือ Pollution

3) ทรัพยากรที่ทดแทนได้ เช่น พืช/ป่าไม้ ,สัตว์, มนุษย์

     มีวิธีการ/แนวทางจัดการแบบผสมผสานคือ

(1)   เก็บเกี่ยวเฉพาะที่เป็น increment หรือส่วนเพิ่มพูนที่มีอัตราการเจริญเติบโตเท่ากับศูนย์

 

 


      Growth Rate

 

 

 

 

 

 

 


                                                                                                                        อายุ (ปี)

                                                            Recovery Period

 

(2)     รักษา Stock/Growing Stock ให้มีศักยภาพที่จะให้ increment ที่ต้องการเน้นเทคโนโลยีที่ใช้การดูแลรักษา

(3)     ต้องให้ Growing Stock มีสามารถทำให้ Self Recovery ภายในระบบเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว บางกรณีต้องใช้เทคโนโลยีช่วยก็ได้

“ทั้งหมดที่กล่าวมา เป็นเรื่องการใช้ทรัพยากรแบบยั่งยืน คือ คงสภาพที่จะเอื้อประโยชน์แบบยั่งยืน” “ถ้าจะทำได้ต้องวางแผนการจัดการแบบผสมผสาน”

            7.2 การกำจัด/บำบัดของเสีย/มลพิษ และการฟื้นฟูแหล่งเสื่อมโทรม

                        หลักการ คือ ทำของเสียให้เป็นของดี เช่น ขยะ น้ำเสีย อากาศเสีย ป่าเสื่อมโทรมฯลฯ

                        แนวทางการจัดการแบบผสมผสานจะเน้น Technology การกำจัด การบำบัดและ/หรือการฟื้นฟู

            7.3 การควบคุมกิจกรรม

            การควบคุมกิจกรรมทั้งในและนอกระบบการจัดการมีทั้ง Positive และ Negative measures เช่น

1)      การให้การศึกษาและการสร้างวัฒนธรรม

2)      การออกกฎ ระเบียบ กฎหมาย

3)      สร้างเทคโนโลยี

8. หลักการและวิธีการจัดการสิ่งแวดล้อมแบบผสมผสาน

            8.1 การผสมผสาน

                  “การสร้างความต่อเนื่องอย่างกลมกลืนในการทำงานมากกว่าหนึ่งงานร่วมกัน จนเกิดผลสัมฤทธิ์ที่ต้องการ”

                   หมายเหตุ : ตัวผสมผสาน ได้แก่ เวลา สถานที่ แนวดำเนินการ เทคโนโลยี พลังงานที่กำกับการเลื่อนไหล

            8.2 การจัดการแบบผสมผสาน

                   “กระบวนการสร้างความกลมกลืนในการดำเนินการ ใช้และการป้องกันทรัพยากร และ/หรือ การกำจัดและบำบัด/ฟื้นฟูต่อของเสีย/มลพิษและแหล่งเสื่อมโทรม ด้วยการจัดเรียงใหม่ การใช้ของร่วมกันการเชื่อมโยงและการเหลื่อมเวลา”

8.3 การจัดการสิ่งแวดล้อมแบบผสมผสาน

                  “การจัดการสิ่งแวดล้อมแบบผสมผสาน หมายถึง การนำตัวผสมผสานจากหลากหลายกิจกรรมมาดำเนินการร่วมกัน ให้เกิดผลผลิตที่ต้องการอย่างมีประสิทธิภาพ ประหยัดงบประมาณและเวลารวมทั้งลดปัญหาผลกระทบที่เกิดขึ้นด้วย

8.4 การวิวัฒนาการการเกิดลักษณะการผสมผสาน

1)      การสร้างของธรรมชาติ

(1)   การวิวัฒนาการของธรรมชาติ

(2)   ภัยพิบัติตามธรรมชาติ

2)      การสร้างของมนุษย์

8.5 กลไกการผสมผสาน (Integration Mechanisms)

                  8.5.1 การจัดเรียงใหม่ (Rearrangement)

                  8.5.2 การใช้ของร่วมกัน (Co-Using)

                  8.5.3 การเชื่อมโยง (Crossing)

                  8.5.4 การเหลื่อมเวลา (Time Overlapping)

                  8.5.1 การจัดเรียงใหม่

1)      การเรียงตามขนาด

2)      การจัดเรียงตามอายุ

3)      การจัดเรียงก่อนหลัง

4)      การจัดเรียงตามความสำคัญ

5)      การจัดเรียงตามเชื้อชาติ

6)      การจัดเรียงตามฐานันดรศักดิ์

       8.5.2 การใช้ของร่วมกัน

1)      ใช้ต่างเวลา

2)      ใช้เวลาเดียวกัน

3)      ใช้แบบสลับ

       8.5.3 การเชื่อมโยง

·       บนผืนแผ่นเดี่ยวกัน

·       ต่างผืนกัน

·       ผ่านตัวกลาง

       8.5.4 การเหลื่อมเวลา

·            ใช้ฤดูกาล

·            ใช้วัฒนธรรม

·            ใช้เวลาใช้มากเกิน

·            ใช้กับเขตเฉพาะ/เขตที่แบ่ง

·            ใช้เวลาสำคัญ/จำเป็น

·            ใช้เพราะถูกบังคับ

            8.6 หลักการและรูปแบบการผสมผสาน

                  8.6.1 หลักการผสมผสาน

                          หลักการที่หนึ่ง  การผสมผสานแบบเทใส่ (Infused Integration)

                          หลักการที่สอง   การผสมผสานแบบถ่ายเท (Infusion Integration)

                          หลักการที่สาม   การผสมผสานแบบใช้เทคโนโลยี (Technology Integration)

                          หลักการที่สี่      การผสมผสานแบบเชื่อมประสาน (Coordinating Integration)

                          หลักการที่ห้า     การผสมผสานแบบใช้เวลาและสถานที่ (Time and Space Integration)

                          หลักการที่หก    การผสมผสานแบบลำน้ำ (Streamline Integration)

                  8.6.2 รูปแบบการผสมผสาน

1)      รูปแบบการเทใส่

2)      รูปแบบการถ่ายเท

3)      รูปแบบการใช้เทคโนโลยี

4)      รูปแบบการเชื่อมประสาน

5)      รูปแบบใช้เวลาและสถานที่

6)      รูปแบบลำน้ำ

 

 

 

 

 

 

อุตสาหกรรม

 
กล่องข้อความ: ป่า     ป่า
หมู่บ้าน
 
 

                       

กล่องข้อความ:                                                                                                                Infusing  Integration
วงรี: อ่างเก็บน้ำ                                      

 

เลี้ยงปลา

 

ชลประทาน

 
น้ำ
 
วงรี: อ่างเก็บน้ำ                                                                                                                    Infusing  Integration

 

 

 

 

 

 

 

 

 

สัตว์ป่า

 
วงรี: กฎหมาย

ที่ดิน

 

คน

 

ป่าไม้

 
            

 

 

 

 

 

                                                                                                                            Coordinating  Integration

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Time and Space Integration

 

                        ฤดูหนาวปลูกยาสูบ

 


ที่นา

 
            ฤดูร้อนปลูกกระเทียม

                                                                                                                        ผลผลิต

                        ฤดูฝนปลูกข้าว

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


รูปแบบการอยู่ร่วมกันของสิ่งแวดล้อม

ป่าไม้

 

 


                        เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า                                                อุทยานแห่งชาติ

                                   

                                        พืชไร่                                                         สวนไม้ผล

 

                                การประมง                                                           เมือง/ชุมชน

 

                           อุตสาหกรรม                                                         แหล่งน้ำ

                                                                                                            นาข้าว

                                    คมนาคม                                                                                                มลพิษ

 

ผลผลิตแบบยั่งยืน

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8.7 ยุทธศาสตร์การผสมผสาน

1)      วิเคราะห์หาสถานภาพและศักยภาพ แล้วหาปัญหาและเหตุของปัญหา

2)      วิเคราะห์หากิจกรรมภายในระบบเพื่อหา “ตัวผสมผสาน”

3)      วางแนวแก้ไขแล้วสร้างกระบวนการทำงานหลักและรอง โดยประยุกต์สิ่งต่อไปนี้

- คุณลักษณะธรรมชาติของทรัพยากรที่ใช้,ของเสียและมลพิษ และแหล่งเสื่อมโทรม

- เอกลักษณ์ของกระบวนการทำงานของการใช้ทรัพยากร กำจัด-บำบัด-ฟื้นฟูต่อ-ของเสียแหล่ง

- เสื่อมโทรม

- มีจุดนัดพบของตัวผสมผสานที่หลากหลาย

- ออกแบบและสร้างกระบวนการหลักและรองหรือแนวตั้งและแนวนอน

4)      ตรวจสอบและทดสอบความถูกต้อง (แนะนำให้สร้างภาพ)

5)      สร้างแบบแผนผสมผสานพร้อมทั้งใส่พลังขับเคลื่อนเพื่อกำกับให้แผนงานเลื่อนไหล

6)      สร้างระบบติดตามตรวจสอบและประเมินผล

WORKPLANS>>>>>>>>>>>>>>>INDICATORS<<<<<<<<<<<<<<<ENVIRONMENTS

 

8.7 การสร้างกระบวนการผสมผสาน

1)      การหาตัวผสมผสาน

2)      สร้างกระบวนการหลักและกระบวนการรอง

3)      ใช้ตัวผสมผสานสอดแทรกในกระบวนการหลักและรอง

4)      สร้าง driving forces (พลังขับเคลื่อน)

 

“การหาตัวผสมผสาน”

 

                                    กิจกรรม/Activity =          Work      +                   Processing

 

                                                                                    Technology                How

                                                                     Energy                               When

Technology = Hardwares + Softwares

 
                                                                                                  Where

 

 

 

 

 

 

“การใช้ตัวผสมผสาน”

การดำเนินการทุกกิจกรรมตามกระบวนการผสมผสานที่ทำไว้คือ

(1)   ทำด้วยเทคโนโลยีเดียวกัน และ/หรือ

(2)   ใช้ Driving Energy เดียวกัน และ/หรือ

(3)   ใช้วิธีการ/How เดียวกัน

(4)   ใช้เวลาเดียวกัน และ/หรือ

(5)   ใช้พื้นที่เดียวกัน

 

 

กระบวนการหลักและรอง

 

1

 
 


                                                                                                ปลูกอ้อย

 

2

 
 

 


                                                                                                                       

 


   ขนอ้อย

3

 
 


                                                                                                หีบอ้อย

 

 

 


                                                                                                ฟอกสีและทำเกล็ด

 

 

 


                                                                                                ใส่ถุง

 

 

 

“การหาปัญหา”

หาปัญหา

 

 

                                                                                                       Potential

                                                                                                       Existing

 

ปัญหา = ศักยภาพ      สถานภาพ

 

หาปัญหา : หาโดยการวิเคราะห์สิ่งแวดล้อม/ระบบสิ่งแวดล้อม

 

                                        หาเหตุ     : หาโดยการวิเคราะห์กิจกรรมที่สร้างปัญหา

 

 

 

“การหาปัญหาและแนวทางแก้ไข”

 

            ปัญหา               ส่วนที่ขาดหายไปของสิ่งแวดล้อม

 


                                                                        ระดับที่ต้องการ

ปัญหา

                                                                        ระดับปัจจุบัน

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

เหตุ

 
                        1          2          3          4          เหตุ A                เหตุ B                เหตุ C

 

 

 

 


ปัญหา

 
                                       ปัญหา                         1          2          3          4……...            n

 

 

8.10 การหาตัวสร้างเหตุและต้นเหตุ

Technology

 
                                                                        Hardwares

                                                                        Softwares

ตัวสร้างเหตุและต้นเหตุ

 
                                                                        Driving Energy

                                                                        How

                                                                        When

                                                                        Where

 

8.11 การผสมผสานแผน

1)      ใช้หนึ่งปัญหาหนึ่งแผนงานแต่อาจจะหลายเหตุทีสร้างปัญหา

2)      ควบคุมเหตุ/กิจกรรม

- สร้างกิจกรรมการควบคุม

- สร้างกิจกรรมฟื้นฟู…โครงงาน

 

      แผนงาน 1                                                         แผนงาน 2

 

 

            โครงงาน 1        โครงงาน 2                    โครงงาน 3        โครงงาน 4        โครงงาน 5